Inventarisaties in Mortsel

Een overzicht van waarnemingen en inventarisaties in Klein-Zwitserland en omgeving.

december 2009 - Korstmossen in Klein-Zwitserland.

MORTSEL - Met een aantal mensen zijn we volop bezig om fort IV te ontdekken. In januari 2010 starten we opnieuw met het gidsen van wandelingen op het Mortselse fort. Tijdens deze voorbereidingen gaat het van algemene wandelingen naar themawandelingen. Zo wilden we ook iets meer te weten komen over korstmossen. Aangezien korstmossen op Klein-Zwitserland goed vertegenwoordigd zijn, zijn we op 10 oktober 2009 naar daar uitgeweken. Onder de deskundige leiding van Karl Hellemans hebben we heel wat korstmossen gezien waarvan een lijstje hieronder dankzij de uitstekende notities en het opzoekwerk naar de wetenschappelijke namen van FrankGeeraerts. Al lijken ze vaak op elkaar; niets is minder waar (wel loep voor nodig!).

1. Ammoniakschotelkorst - Lecanora barkmaniana
2. Betoncitroenkorst - Caloplaca flavovirescens
3. Bleek vingermos - Physcia dubia
4. Bolle schotelkorst - Lecanora symmicta
5. Bosschildmos - Flavoparmelia carperata
6. Eikenmos of Gewoon geweimos - Evernia prunastri
7. Gestippeld schildmos - Punctelia subredecta
8. Gewone poederkorst - Lepraria incana
9. Gewoon purperschaaltje - Lecidella elaeochroma
10. Gewoon schildmos - Parmelia sulcata
11. Gewoon schorsmos - Hypogymnia physodes
12. Glad speldenkussentje - Pertusaria leioplaca
13. Glanzend schildmos - Melanelia fuliginosa
14. Groot dooiermos - Xanthoria parietina
15. Groot schildmos - Parmotrema chinense
16. Heksenvingermos - Physcia tenella
17. Kapjesvingermos - Physcia adscendens
18. Klein dooiermos - Xanthoria polycarpa
19. Klein (donker) schaduwmos - Phaeophyscia nigricans
20. Kopjes bekermos - Cladonia fimbriata
21. Kroesig dooiermos - Xanthoria candelaria
22. Melige schotelkorst - Lecanora carpinea
23. Muurschotelkorst - Lecanora muralis
24. Poedergeelkorst - Candelariella reflexa
25. Rijpschildmos - Punctelia ulophylla
26. Verstop schildmos - Melanelia subaurifera
27. Vliegenstrontjesmos -Amandinea punctata
28. Witte schotelkorst - Lecanora chlarotera
29. Zwart schriftmos - Opegrapha atra

Tekst: Karen Uyt den houwen

april 2009 - 63 vleermuizen in Fort 4

MORTSEL - Begin februari telde de vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt opnieuw de vleermuizen in Fort 4. Dat waren er 63, precies evenveel als in 2008. 2007 was met tachtig vleermuizen een recordjaar.
Het gaat om volgende soorten (tussen haakjes de resultaten van 2008 en 2007):

Baardvleermuis: 5 (6)(2)
Watervleermuis: 18 (26)(33)
Franjestaart: 22 (13)(32)
Gewone of grijze grootoorvleermuis: 5 (3)(2)
Gewone of ruige dwergvleermuis: 5 (8)(7)
Myotis, niet nader gespecificeerd: 3 (4)(3)
Vleermuis, niet nader gespecificeerd: 5 (3)(1)

De soort is vooral in bosrijke gebieden actief. Negentig procent van z’n voedsel bestaat uit kokerjuffers, nachtvlinders, hooiwagens, oorwormen, kevers en tweevleugeligen als langpootmuggen, strontvliegen en vleesvliegen.

De franjestaarten lijken hun weg naar Fort 4 terug te vinden. Een daling van het aantal watervleermuizen werd ook in Fort 3 (Borsbeek) waargenomen. Dat kan volgens de vleermuizenwerkgroep een gevolg zijn van de strenge winter. Het kan ook om een stabilisatie gaan na het grootschalig vellen van bomen in Fort 3. De winter erna noteerde men zowel in Borsbeek als in Mortsel uitzonderlijk veel watervleermuizen.
Tekst: Ludo Van Lint
Foto: Adam Brokes
Nu al noteren !!!
29 augustus:
Vleermuizenwandeling in Fort 4 onder leiding van Bram Van Ballaer.

april 2009 - Uit het dagboek van Paul Vermuyten

MORTSEL - Paul Vermuyten is de man die waakt over de nestkasten in Klein-Zwitserland. Natuurlijk is hij ook een man die vogels observeert in en rond het natuurgebied. Zijn tuin grenst aan Klein-Zwitserland. De Rietvink mocht zijn dagboek 2008 inkijken.

Winter

In januari kwam er geregeld een grote gele kwikstaart foerageren aan mijn vijver. Ook de sperwer was een vaste bezoeker. Ik heb hem een keer vlak naast mijn tuin zien toeslaan op een koolmeesje. De volgende maanden heeft hij de bosduiven meermaals geschrokken uit de grote eiken doen wegstuiven. Dit is kennelijk een geliefde jachtplaats in Klein-Zwitserland. In diezelfde periode kreeg het kleine bos net naast het vliegveld veelvuldig bezoek van twee tot vijf buizerds. Daar vertoonde zich ook eenmaal een wijfjeskiekendief, met de duidelijk herkenbare witte stuitband. Een groep van vijfendertig barmsijsjes zat rustig te snabbelen aan de loten van het berkenbosje. Enkele groepen grauwe ganzen vlogen een paar keer over ons natuurgebied en geregeld zag ik ook canadaganzen luid gakkend in hun ochtend- of avondvlucht.

Lente

In maart mocht ik in de paddenstoelenweide naast het goudhaantje en het vuurgoudhaantje ook meermaals het bladkoninkje waarnemen. Sijsjes, distelvinken, één keep en één baardmannetje kon ik in april spotten, maar jammer genoeg niet digitaal registreren. De tjiftjaf, de grasmus, de zwartkop en even later de fitis vrolijkten met hun prachtige zang Klein-Zwitserland op. Twee paartjes braamsluipers en enkele tuinfluiters lieten zich moeizamer noteren, maar waren ook weer op post. De vrolijke heldere territoriumzang van de twee stelletjes bosrietzangers was echter duidelijk hoorbaar voor elke wandelaar.

Zomer

Eind juni en begin juli kwam een koppel zwarte roodstaarten geregeld snoepen van de insecten die rondzwermden in de buurt van het maaiselhoekje aan de IJzerenweglei. Het paartje broedde succesvol, met drie kranige jongen als resultaat. Eksters, gaaien, kauwen en kraaien waren alomtegenwoordig. Het waterhoen in Klein-Zwitserland-Noord had na twee pogingen eindelijk een succesvol broedsel van jammer genoeg slechts twee van de vijf nestvlieders. De grootste boosdoeners waren hier de onverantwoordelijke baasjes van honden die hun dier de volle vrijheid gunden om in het water te plonzen en achter de kleine waterhoentjes en eendenjongen (zes stuks) aan te zitten. Mag ik dan ook langs deze weg vragen om hun troeteldier niet voorbij de draad te laten zwemmen, zodat de watervogels toch enige broedrust kunnen vinden in het rietgedeelte? Bij voorbaat dank om ook deze diertjes hun deel van de plas te gunnen! Achteraan in het berkenbosje op het oude tennisveld in Klein-Zwitserland-Noord kon ik de boomkruiper horen en zien. En aan de beplantingen langs het kerkhof zag ik de boomklever. De vogel is ook geregeld waar te nemen net achter het Rode Kruisgebouw aan de Drabstraat. Als rariteit nog dit: eind augustus werd mijn aandacht getrokken door het luidkeelse gekrijs van een koppeltje groene halsbandparkieten. Ze zaten in de acacia’s ter hoogte van de spoorberm op het einde van de Amadeus Stockmanslei.

Herfst

Eind september kon ik meermaals groepen buizerds zien rondcirkelen op de thermiek boven ons groene stukje. Het jong van het stel torenvalken manifesteerde zich duidelijk met aanhoudende schelle kreetjes. In diezelfde periode zat er ook geregeld een steenuiltje boven in het oude zijraam van hoeve Dieseghem. In de loop van oktober registreerde ik de eerste vluchten zuidwaarts van boompiepers, zanglijsters, grote lijsters, koperwieken en groepjes koperwieken, beflijsters en vinken. In december lieten acht pestvogels zich bewonderen in de vroege ochtendzon en ook drie prachtig gekleurde appelvinken. Vluchten van soms wel zeventien sijsjes knabbelden aan de berkentoppen. Net voor de grote aankomende koude zag ik zeven kieviten met hun gekende forse vleugelslag zuidwaarts trekken richting warmere oorden. Eind december bleven de putter en de noordse goudvink voorlopig nog achterwege. De laatste tijd zie je en hoor je bijna dagelijks groenlingen op alle mogelijke hoge posten. Plots schiet er al eens een ijsvogel langs de struiken en laat hij ons even genieten van zijn prachtige verenkleed. Als laatste wil ik nog even meegeven dat in december een wijfjesfazant langs de lage kant van de berm paradeerde. Begin mei nam ik ook al twee mannetjes en één wijfje waar in het grasveld naast het kerkhof. Niet alle vogels en soorten werden in de notulen opgenomen omdat sommige frequent voorkomen of makkelijk waar te nemen zijn. Koolmezen, staartmezen en pimpelmezen, mussen, merels, roodborstjes, winterkoninkjes, houtduiven, tortels, aalscholvers, kokmeeuwen, mantelmeeuwen en andere meeuwen vliegen dagelijks over Klein-Zwitserland. Tekst: Paul Vermuyten
Foto’s: Paul Vermuyten en Jan Bleil

Mossendeterminatie najaar 2008 op kasteeldomein Cantecroy te Mortsel!

Te Mortsel bevind zich het kasteel Cantecroy, dat reeds gedeeltelijk geclasseerd is. Jules Slembroeck en Dirk De Beer, twee uitstekende bryologen, kregen in het najaar 2008 de toelating om een mossendeterminatie te plegen op het kasteeldomein, ongeveer 2,25 ha groot. Er werden 39 mossen waaronder 5 soorten levermossen en 34 soorten bladmossen waargenomen. Interessante zeldzame vondsten hieronder waren het Gerand Blaasjesmos, Gaaf Kantmos, Klein Snavelmos, Voegenmos, Muurachterlichtmos. Het verslag dat Jules maakte is uitzonderlijk want hij deelde de gevonden soorten zelfs ook in in hun 'ecologische groepen', het lezen waard dus. Het hele relaas kan je hier downloaden."

herfst 2007 - Hongerige Kameleonspin.

MORTSEL - Een bijzonder gulzige Gewone Kameleonspin (Misumena vatia) manifesteerde zich begin juli op het terrein achter Cantincrode te Mortsel. Ze zat, voortreffelijk gecamoufleerd, op Duizendblad en wist daar een eerste prooi te verschalken. Meer…

herfst 2007 - Zeldzame paddenstoel in Mortsel.

MORSTEL - De familie Onzea uit Mortsel bezorgde ons de bijgaande foto van een paddenstoel op een zeedenne-appel, midden in de zomer gevonden in de eigen tuin. Onderzoek wees uit dat het om de zeer zeldzame zeedenmycena of Mycena seynii gaat. In Nederland staat deze soort bij bedreigde en kwetsbare paddenstoelen, met voorstel om hem zelfs op de Rode Lijst te zetten (Biologisch Station Wijster, 1996)
De familie van de Mycena's is steeds te herkennen aan de plaatjes (plaatjeszwam) met wit-bleke sporenpoeder, en ze hebben een klokvormige of kegelachtige hoed met gestreepte hoedrand.

zomer 2007 - Een nieuwe zomer, nieuwe beelden.

MORTSEL - De wilde planten zijn ondertussen aan het opschieten en de insecten zijn ook weer van de partij! Minder gezellig als je wil barbecuen, maar prachtig op een bloem of blad. Kijk dan ook eens naar al die wilde bloemen, sommige zien er banaal uit van ver maar van dichtbij worden ze ingewikkelde ontwerpen. Meer…

augustus 2006 - Muurflora aan Sint-Benedictuskerk Mortsel

Zoals jullie weten heeft onze vereniging ook oog voor natuur in tuin en straat. Er wordt zelf gepoogd om mensen samen te brengen die een bepaalde plek, zoals een oude muur of een grote oude boom, willen beschermen. Meer…

voorjaar 2006 - Gesneuvelde kraakwilg

MORTSEL - Half februari sneuvelde één van de twee kraakwilgen (Salix fragilis) aan het graspleintje (kant Klein-Zwitserland) recht tegenover de Dieseghemhoeve. Meer…

Zomer 2005 - Curiositeit onder de zomerpaddestoelen op Klein-Zwitserland

Op mijn onderzoekingstochten op Klein-Zwitsserland kom ik al eens rare dingen tegen, zoals in juli en augustus ll. het verschijnsel van de "witte paddestoelen". Meer…

29 augustus 2005 - Uitzonderlijke vondst in Mortsel !

In Mortsel werd recent een veenmol gevonden, vandaag een zeer uitzonderlijk gebeuren voor een diertje dat vroeger vrij frequent voorkwam. Meer…

De wespenspin Argiope Bruennichi ook in Klein-Zwitserland

Op zaterdag 20 augustus liep ik op Klein-Zwitserland door de ruigte op zoek naar insecten die zich op de bloemen ophielden.
Daarbij stuitte ik op een sabelsprinkhaan die zich niet wou laten filmen en wegsprong. Hem proberend te volgen liep ik door een web van een felgekleurde spin die in allerijl in de ruigte verdween. De kleuren geel en wit vielen direct op en na een korte zoektocht op het internet kwam ik onmiddellijk bij de naam wespenspin of tijgerspin.
Ben direct terug naar de plaats gegaan maar er was ondanks intens zoeken niets terug te vinden van het diertje. Volgende dag was er ook niets te vinden.
Dan maar besloten van ook eens door de ruigte van Klein-Zwitserland Noord te stappen met in het achterhoofd "Waar één spin is ….".
Groot was dan ook de opluchting toen ik midden in de ruigte een mooi groot web zag met daarin een mooi groot exemplaar van Argiope Bruennichi. Het wielweb, dat vergelijkbaar is met dat van de kruisspin, bevat een eigenaardige zigzagband van boven naar beneden, het zogenaamde stabilimentum.
Blijkbaar is deze van het zuiden afkomstige spin aan een hele tijd aan een opmars naar het noorden bezig, maar er zelf één ontdekken en op foto kunnen vastleggen, is altijd leuk.

Dirk

31 juli 2005 - Sesia apiformis (Hoornaarvlinder)

Op zondag 31 juli besloot ik tussen 2 regenbuien door eens een wandeling te maken over Klein-Zwitserland Noord en aansluitend over Klein-Zwitserland zelf, om te kijken wat de overvloedige regen en de toch hoge temperaturen voor invloed hadden op de begroeiing. Meer…

Amfibieënonderzoek in de poelen van Klein-Zwitserland

De poel op Klein-Zwitserland Noord werd onderzocht op amfibieën van zaterdag 28 mei tot zondag 29 mei 2005. Zoals de waterkwaliteit, plantengroei en aanwezigheid van de Groene Kikker al deden vermoeden, leverde dit een aanzienlijke "vangst" op. Zaterdag werden 11 Alpenwatersalamanders (M) en 6 Kleine Watersalamanders (M/V) geteld. Zondag nog eens 5 Alpenwatersalamanders (M/V), 9 Kleine Watersalamanders (M/V) en bovendien 2 Vinpootsalamanders (M). Deze laatste soort staat op de Rode Lijst als zeldzaam geklasseerd. Verder werd ook nog één Moeraspoelslak waargenomen. Dit beklemtoont nog maar eens de waarde van dit gebied!

De poel op Klein-Zwitserland Zuid werd onderzocht op zaterdag 4 en zondag 5 juni. Zaterdag telden we 5 Alpenwatersalamanders (M/V). In de poel zaten ook enkele honderden dikkoppen (van een pad) met beginnende achterpoten. Zondag was het resultaat 7 Alpenwatersalamanders (M/V), honderden pad-dikkoppen, 1 Salamanderlarve van ongeveer 5 cm en 1 dikkop van een kikker. Voordien werd ook al Waterschorpioen (soort wants) waargenomen.

Bert Andries

voorjaar 2005 - Even voorstellen: een winterbloeiende plant op Klein-Zwitserland

Maanden was ze in bloei met groene bloemen, te zien van ongeveer februari tot eind april , in bosjes langs de gracht-kant aan de KMO- zijde van Klein-Zwitserland. Meer ...

De Bruine kikker (Rana Temporaria) op Klein-Zwitserland

De bruine kikker is een vrij grote kikker die tot 9-10 cm groot kan worden.De rugkleur is vaak geel, grijs, donker-of roodbruin. De rug en de flanken hebben meestal onregelmatige donkerbruine tot zwarte vlekken. Kenmerkend verschil met de groene kikker is de donkerbruine oogvlek. Tijdens de paartijd is het mannetje te herkennen aan de paarkussens op de binnenkant van de duimen en de verdikte voorpoten. Meer ...

De Gewone Pad (Bufo bufo) op Klein-Zwitserland

De gewone pad is een vrij grote pad met een opvallend wrattige huid die van 5-7 cm groot kan worden(mannetje) en van 6-10 cm voor de vrouwtjes .De rugkleur varieert van beige over licht en grijsbruin tot diep bruinrood met een gespreid donker vlekkenpatroon. De buik is lichtgrijs tot witachtig met grijze vlekken. De ogen zijn koper - tot goudkleurig met een horizontale pupil. Op de kop bevinden zich grote oorklieren(paratoïden).Meer ...

De Alpenwatersalamander (Triturus alpestris) op Klein-Zwitserland

Met hun egaal oranje tot oranjerode buik en keel zijn Alpenwatersalamanders fraai om zien.
De huidskleur van de Alpenwatersalamander is gedurende het geddelte van het jaar dat ze buiten het water leven mat zwart en de huid is ruw en bobbelig. Meer ...

De Kleine Watersalamander (Triturus Vulgaris)

De Kleine Watersalamander is een slanke salamander met gladde, fluwelige, soms iets korrelige huid. De rug is donkerbruin of groenbruin met grote en iets kleinere donkerbruine vlekken, keel oranje met zwarte vlekjes. De buik is gevlekt en heeft op het midden een helder oranje tot rode band. Meer ...

De Vinpootsalamander (Triturus helveticus)

De vinpootsalamander wordt ook draadstaart- of zwemvoetsalamander genoemd. De mannetjes worden 8 cm lang, de vrouwtjes iets groter, tot 9 cm. De vinpootsalamander blijft dus kleiner dan zijn aanverwante soort, de kleine watersalamander . Meer ...

De hazelworm (Anguis Fragilis) op Klein-Zwitserland

Anguis betekent Paling en fragilis is broos (afbreekbare staart). De hazelworm werd al enkele malen waargenomen op Klein-Zwitserland; vandaar de interesse om wat meer over dit dier te weten te komen. De hazelworm is geen worm, het is een reptiel. Hij lijkt op een slang maar is een potloze hagedis. Hazelwormen zijn koudbloedig; wat wil zeggen dat hun bloed en de rest van hun lichaam dezelfde temperatuur heeft als de omgeving. Meer ...

Olmenziekte

Naar aanleiding van de massale sterfte van olmen op Klein-Zwitserland;zocht ik naar een antwoord voor dit fenomeen. Olmen behoren tot de natuurlijke orde van de Ulmaceae en tot het genus Ulmus, Welke een 16 tal soorten telt, en wijd verspreid is over de noordelijke temperatuurzone. Hij groeit in bossen en haagkanten op vrijwel elke bodem, zelfs in rokerige atmosferen van een stad. Op rijke leemgronden in open en laagliggende gebieden, bereikt hij een hoogte van 20 à 35 meter; tot zelfs 50 meter. Meer ... top

9 oktober 2003 - Rode-lijstsoorten op Klein-Zwitserland en voormalig NMBS-terrein

MORTSEL - Op 9 oktober 2003 zag Steven Keteleer Geelgors (Emberiza citrinella) op Klein-Zwitserland, in de Rode Lijst vermeld als 'bedreigd'. Eind oktober meldde Tuur Wuyts Paapje (Saxicola rubetra) op het voormalige NMBS-terrein, een soort die volgens de Rode Lijst 'met uitsterven bedreigd' is.
Hoewel deze soorten hier niet broeden, bewijst dit eens te meer op het belang om de verstoring op dit recentelijk door de Stad verworven natuurgebied zo minimaal mogelijk te houden.
In het najaar werd ook meermaals een Torenvalk waargenomen, meestal uitkijkend over Klein-Zwitserland vanuit de toppen van de dode Olmen. Zeer regelmatig worden ook Grote Bonte specht en Groene specht waargenomen.
Tweemaal (augustus/september) werd op Klein-Zwitserland ook een Hazelworm (Anguis fragilis) gezien, de eerste maal dood, de tweede maal met net afgeworpen staart. Hazelworm staat op de Rode lijst als 'zeldzaam'.

Gitta

top

21 juni 2003 - Nachtvlinder onderzoek in Klein-Zwitserland

MORTSEL-Op 21/06/2003 werd op de Dieseghemhoeve te Mortsel aan nachtvlinder-onderzoek gedaan.
Er werd waargenomen van 23.00 u tot 0.15 u.
De temperatuur ging van 17°C naar 11°C.
Er was geen maan, er waren weinig wolken en er was weinig wind.
Het was een warme dag met wolkenmassa's, meestal was het een heldere hemel.
De omstandigheden waren goed te noemen, het koelde iets te snel af. Na volslagen duisternis: 22.30 u. kwam de aanvlucht pas echt goed op gang. Meer ...

8 november 2004 - Zwarte kluifjeszwam op Klein-Zwitserland

Bij het zetten van de hekken-paaltjes langs de KMO-gracht in juli 2004 is veel grond omgewoeld. In november 2004 vond ik er nog 6 mooie zwarte kluifjeszwammen (Helvella lacunosa). Het zijn zakjeszwammen van ongeveer 8 à 10 cm groot.
Dit jaar heb ik er nauwelijks eentje, en dan nog in een povere staat (nauwelijks 3 cm groot en slecht ontwikkeld) kunnen aantreffen.
Hopelijk zal het mycelium die bodemkundige ingreep overleven in 2005 en zich herstellen. Het is bang afwachten, al is er weinig hoop aangezien ook de vele - doorgaans loslopende - honden de gewoonte hebben om hun excrementen te bedekken door grond - en dus ook soms mycelium - weg te krabben. Alleen de stekelige bramen bieden enige garantie ...

Yves

top